الگوی دختران، حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها (2)

بتول اصلی، مدرس حوزه

چکیده
رفتار اجتماعی هر فردی می تواند نشان دهنده شخصیت خانوادگی وی باشد. وقتی فردی در خانواده ای تربیت شود که پدر و برادر وی از خاندان عصمت و طهارت باشد، ناخودآگاه رفتار آنها در روحیه او تجلی پیدا کرده و می تواند به عنوان یک سرمشق برای آیندگان نیز قرار بگیرد. حضرت معصومه (سلام الله علیها) از آنجا که در دامان دو معصوم (پدر بزرگوارشان حضرت موسی بن جعفر و برادر گرامی شان حضرت رضا (علیهم السلام))، رشد یافتند و تربیت شدند، می توانند به عنوان یک الگوی کامل برای دختران جوان در سراسر زندگی شان قرار بگیرد.
واژگان کلیدی: حضرت معصومه، رفتار اجتماعی، تبلیغ، هجرت، ولایتمداری.

مقدمه
با مطالعه سیره حضرت معصومه (سلام الله علیها) به نکات ظریف اخلاقی و اجتماعی زیادی می توان پی برد. رفتار ایشان با افراد خانواده، اهتمام وی به دریافت علوم مختلف، حفظ حیا و عفت در جامعه از سیره فردی ایشان بود که در مقاله شماره 1 مورد بحث قرار گرفت. در این قسمت از مقاله، به سیره اجتماعی حضرت معصومه (سلام الله علیها) با توجه به شرایط اختناق دوران هارون الرشید و سخت گیری های او نسبت به خاندان عصمت و طهارت (علیهم السلام) پرداخته می شود.

رفتن به قم یک تصمیم دفعی و بدون آینده نگری نبود، بلکه بر اساس یک طرح عمیق و دوراندیشانه و بر اساس یک استراتژی از پیش طراحی شده بود که آرمان ها و اهداف بلندمدت شیعه را در پی داشت.

هجرت حضرت معصومه (سلام الله علیها) به قم
وقتی حضرت معصومه (سلام الله علیها) تصمیم می گیرد برای زیارت برادر عزیزش علی ابن موسی الرضا (علیهما السلام) عزم سفر کند، تمام جوانب کار را در نظر گرفته و با تدبیر و دوراندیشی خاصی مقدمات سفر را فراهم می کند. ایشان در بحرانی ترین شرایط و سخت ترین وضعیت یعنی زمانی که از یک طرف برادران و خویشاوندانش در مسیر آمدن به مشهد به شهادت رسیده بودند و خود نیز از بیماری و اندوه رنج می برد، دقیق ترین و دوراندیشانه ترین تصمیم را گرفت و راهی قم شد.
رفتن به قم یک تصمیم دفعی و بدون آینده نگری نبود، بلکه بر اساس یک طرح عمیق و دوراندیشانه و بر اساس یک استراتژی از پیش طراحی شده بود که آرمان ها و اهداف بلندمدت شیعه را در پی داشت. او با شناختی که از سرزمین قم و مردم آن داشت و اینکه می دانست شهر قم از همان روزگار که بصورت شهر اسلامی درآمده مرکز شیعه بوده، با روشن بینی خاص آنجا را به عنوان منزل خود برگزید و با این تصمیم مسیر تاریخ را عوض کرد و سبب شد آنجا تبدیل به پایگاه تشیع گردد. [1] (ر.ک: خانجانی، رویکردی نو به حرکت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) از حجاز به ایران: نشریه نخل شهدا، ص38؛ ناصر الشیعه، تاریخ قم، ج1، ص49)
یکی دیگر از زوایای زندگی حضرت معصومه (سلام الله علیها) اطاعت بی چون و چرا از دستورات برادر عزیزشان بود چرا که هنگام پیشنهاد دادن حضرت رضا (علیه السلام) به خواهر خویش مبنی بر سفر به سوی ایشان، بدون درنگ خواسته امام خویش را اجابت نمودند. جریان این گونه بود که: پس از استقرار امام رضا (علیه السلام) در مرو، حضرت نامه ای خطاب به حضرت معصومه (سلام الله علیها) نوشته و آن را توسط غلام مورد اعتمادی به مدینه ارسال نمود و سفارش کرد بدون توقف در هیچ مکانی، آن نوشته را در اندک زمان ممکن به دست خواهر ایشان برساند؛ و این گونه شد که حضرت معصومه (سلام الله علیها) به محض دریافت دست نوشته ی ایشان، در سال 201 هجری، در حالیکه یک سال از فراق و جدایی آن دو عزیز می گذشت، با اطاعت امر برادر و امام زمان خویش، زحمت سفر را به جان می خرد و خود را مهیای سفر می کند. لذا به همراه برادران خویش به نام های فضل، جعفر، هادی، قاسم و تعدادی از برادرزادگان و تنی چند از غلامان و کنیزان به سوی خراسان حرکت کردند. [2] (رک: دانشور، ویژگی های حضرت معصومه (سلام الله علیها)، ص34؛ حسینی، حضرت معصومه (سلام الله علیها) در دفاع از امامت، ص62)

حضرت معصومه (سلام الله علیها) با این که خواهر امام رضا (علیه السلام) بودند، با این حال اطاعت بی چون و چرا از دستورات آن امام همام را بر خود واجب می دانستند.

یکی دیگر از فعالیت های حضرت معصومه (سلام الله علیها) تبلیغ دین اسلام در آن شرایط سخت سیاسی بود. وی با هجرت خویش، به نشر و تبلیغ آیین محمدی (صلی الله علیه و آله و سلم) پرداخت و از هر فرصتی استفاده کرد و با نقل احادیث مربوط به ولایت و امامت چهره نفاق عباسیان و مظلومیت خاندان اهل بیت (علیهم السلام) را آشکار ساخت و اذهان جامعه را نسبت به امامت و ولایت امامان معصوم (علیهم السلام) روشن کرد و توانست به رسوا کردن حکومت مأمون و تشکیل پایگاه تشیع و تأسیس مدینه فقه و اجتهاد بپردازد. این سفر تاریخی، سبب پیوند دادن نهضت حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه اطهار (علیهم السلام) به قیام فراگیر حضرت ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بوده است و از ثمرات آن، قیام و انقلاب حضرت امام خمینی (رحمه الله علیه) از شهر قم و جنب حرم روحانی آن بانوی گرانقدر شکل است که به اقصی نقاط عالم رسیده است.
با خروج حضرت معصومه (سلام الله علیها) و مقابله با مأموران عباسی و مسموم شدن ایشان به دست عمال عباسی، عموم مردم فهمیدند معنای ولایتعهدی چیزی جز یک فریب نبوده، اگر امام رضا (علیه السلام) شخص دوم مملکت است چطور خواهر گران قدر ایشان با آن مقام و منزلت معنوی، از دیدن برادر خود محروم است و تنها و غریب در بیابان ها مسموم شده و برادرانش مقابل چشمانش به شهادت رسیدند.
به یقین این حرکت حساب شده آن حضرت عمق بصیرت و روشن بینی آن حضرت را نشان میدهد. حضرت معصومه (سلام الله علیها) به خوبی رسالت خود را انجام داد و به افشاگری و رسوائی حکومت عباسی پرداخت. [3] (ر.ک: خانجانی، همان، ص35-37)
این بزرگ بانوی جهان اسلام، پس از ورود به شهر قم، تنها هفده روز در قید حیات بود و سپس دعوت حق را لبیک گفت و به سوی بهشت برین پرواز کرد. این حادثه در سال 201 هجری رخ داد. [4] (ناصر الشریعه، همان، ص213؛ مجلسی، همان، ج48، ص290؛ امین، اعیان الشیعه، ج8، ص391؛ محلاتی، ریاحین الشریعه، ج5، ص32)

حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) پس از ورود به شهر قم، تنها هفده روز در قید حیات بود و سپس دعوت حق را لبیک گفت و به سوی بهشت برین پرواز کرد.

سلام بر این بانوی بزرگوار اسلام از روز طلوع تا لحظه غروب. درود بر روح تابناک معصومه (سلام الله علیها) که اینک آفتاب حرم باصفایش، زمین قم را نورانی کرده است. سلام بر سالار زنان جهان (بعد از حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها) و فرزند پیام آوران مهر و مهتران جوانان بهشتی. ای فاطمه! در روز قیامت، شفیع ما باش که تو در نزد خدا، جایگاهی ویژه برای شفاعت داری.

نتیجه
با توجه به آنچه گذشت، یک بانوی مسلمان می تواند با برنامه ریزی دقیق و رعایت عفت و حیا و با الگو گرفتن از شخصیت های تاریخ، از جمله حضرت زهرا، حضرت زینب و حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیهن)، در تمام مراحل زندگی خویش آن طور که شایسته است، برخورد نماید. هرچه شرایط جامعه سخت باشد، بی انصافی است اگر بگوییم از شرایط اختناق آمیز زمان حکومت هارون الرشید سخت تر است، که باز هم حضرت معصومه (سلام الله علیها) توانست با ولایتمداری، حفظ شخصیت و رعایت حیا و عفت خویش در جامعه، آنطور بدرخشد که به عنوان یک الگو برای جهانیان معرفی گردد.


------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1- ر.ک: خانجانی، رضا، رویکردی نو به حرکت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) از حجاز به ایران: نشریه نخل شهدا، ص38؛ ناصرالشیعه، محمدحسین، تاریخ قم، تهران، رهنمون، 1383، ج1، ص49.
2- ر.ک: حضرت معصومه (سلام الله علیها) در دفاع از امامت: فصل نامه کوثر، ش71، ص62.
3- ر.ک: رویکردی نو به حرکت حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) از حجاز به ایران: نشریه نخل شهدا، ص35-37.
4- ر.ک: تاریخ قم، ص213؛ بحارالانوار، ج48، ص290؛ امین، محسن، اعیان الشیعه، بیروت، بی نا، بی تا، ج8، ص391؛ محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعه، تهران، اسلامیه، بی تا، ج5، ص32.